Doğu Anadolu'dan Ege'ye Uzanan Yakın Doğu Kavimler Göçü

MÖ 1900'lü yıllarda Doğu Anadolu Bölgesi'nden Ege Denizi'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyada, ticaret yollarını izleyerek ilerleyen ve ardında yanmış, yıkılmış şehirler bırakan bir dizi olay yaşandı. Bu olaylar zinciri, tarihçiler tarafından Yakın Doğu Kavimler Göçü olarak adlandırılır. Teoriye göre bu tahribattan etkilenen Hint-Avrupa halkları kitlesel göçlerle Yunanistan'a ulaştı ve oradaki Helen olmayan halkla yer değiştirerek Miken Uygarlığı'nın atası oldu. Hakkında çok az şey bilinen bu Helen olmayan halkın muhtemelen Pelasglar olduğu düşünülür. Pelasglar zamanla Helenlerin arasında asimile olsa da, dillerinde kullandıkları -nthos, -ssos ve -ndos ekleri günümüzde açık şekilde bilinmektedir.

Hitit İstilası ve Zincirleme Göçler

Bu büyük göç dalgasının arka planında Hititlerin Anadolu'ya gelişi yatar. Sebebi tam olarak bilinmese de Hititler, Anadolu'ya gelerek Hattileri yendi ve daha sonra onların isimlerini ve kültürlerini benimsedi. Hititlerin bu istilası, Anadolu'daki diğer halkları yerinden etti. Bu zincirleme hareketin sonucunda o dönemde Yunanistan'ın doğusunda yaşayan Helenler batıya göç etmek zorunda kaldı ve orada yaşayan uygarlığı yıktı. Böylece Doğu Anadolu'da başlayan hareketlilik, dalga dalga batıya yayılarak Ege kıyılarına kadar ulaştı.

Tahribatın İzleri

Arkeolojik kazılar, bu tahribatın izlerini Doğu Anadolu'dan Balkanlar'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada gözler önüne seriyor. Erzurum, Sivas ve Bayburt'ta yapılan kazıların yanı sıra Pulur Höyük, Kültepe ve Maltepe gibi tarihi şehirlerde bu yıkımın açık izlerine rastlanıyor. Dönemin en büyük ticaret şehirlerinden biri olan Kaneş büyük bir yıkıma uğramış, Gordion da Etyokuşu gibi tahrip edilmiştir. Tahribatın izleri bugünkü Bulgaristan topraklarına kadar uzanır; oradaki erken bronz çağı yerleşimlerinden Yunacite, Salcutza ve Esero'da da ani karışıklıklar yaşandığı anlaşılmaktadır. Bu geniş coğrafyadaki benzer tahribat izleri, göç hareketinin ne kadar büyük bir alanı etkilediğini göstermektedir.

Yunanistan'a Akınlar ve Kültürel Değişim

Çanakkale'den itibaren ilerleyen işgalci mülteciler, Yunanistan'ın merkezine ve Mora'ya kadar ulaştı. Daha sonraları Miken Uygarlığı'nı yıkan Dorlar'ın istilalarıyla birlikte burada şehirler yakılacak ve terk edilecekti. Tahribatın izlerine Yunanistan'daki Arkadya, Eutresis, Hagios Kosmas, Raphina, Apesokari, Korakou, Zygouries, Tiryns, Malthi ve Asea şehirlerinde rastlanır. Yiriza, Synoro, Ayios Gerasimos, Kophovouni, Makrovouni ve Palaiopyrgos yerleşimlerinde de benzer izleri görmek mümkündür. Bu yıkımla birlikte, bölgenin asıl yerlileri olan Erken Helenik medeniyetiyle hiçbir bağlantısı olmayan yeni bir kültürün ortaya çıktığı görülür. İlginç bir şekilde, Yunanistan'ın kuzeyi ve Anadolu'nun güneyinde herhangi bir karışıklık yaşanmaması, bu bölgelerin büyük yıkımdan etkilenmediğini gösterir.

Minyan Çömleği ve Kültürel Geçiş

Bu dönemde yaşanan kültürel değişimin önemli göstergelerinden biri de Minyan çömleğidir. Bir görüşe göre Minyan Çömleğinin Yunanistan'da yaygınlaşması ile kitlesel göçler arasında doğrudan bir bağlantı vardır. Her ne kadar Lerna'daki kazılar Minyan çömleğinin daha eski olduğunu gösterse de, bu çömlek türünün kullanımı erken tunç çağından orta tunç çağına geçiş döneminde gerçekleşmiştir. Bu geçiş, göçlerin getirdiği kültürel dönüşümün ve yeni toplumsal yapının bir yansıması olarak değerlendirilir.

Yakın Doğu Kavimler Göçü, Doğu Anadolu'dan başlayarak Ege Denizi'ne kadar uzanan bir coğrafyada derin izler bırakan, bölgenin etnik ve kültürel yapısını kökten değiştiren bir dönüm noktasıdır. Yanmış şehirler ve yıkılan uygarlıkların ardından, bu göç dalgası Miken Uygarlığı gibi yeni bir medeniyetin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Bugün hâlâ arkeolojik kazılarla aydınlatılmaya çalışılan bu dönem, Anadolu ile Yunanistan arasındaki tarihsel bağların ne kadar eskiye dayandığını gösteren önemli bir kanıttır.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Ahmet Enes Arı, Wikimedia Commons, CC0