Doğu Anadolu'nun Kuş Cenneti: Erçek Gölü ve Çevresi

Doğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük gölü olan Van Gölü'nün hemen doğusunda, sakin ve az bilinen bir doğa harikası uzanır: Erçek Gölü. Van Gölü havzasının bu ikinci büyük gölü, hem kuş çeşitliliği hem de kendine özgü su kimyasıyla bölgenin keşfedilmeyi bekleyen köşelerinden biridir. Lavların yığılmasıyla oluştuğu düşünülen göl, yeni araştırmalarda volkanik set izine rastlanmadığı için genç bir tektonik göl olarak da kabul edilir; havzasının doğu-batı, çanağının ise kuzey-güney yönlü fayların etkisiyle şekillendiği savunulur.

Kuşların ve Sodalı Suların Diyarı

Erçek Gölü, tuzlu ve sodalı suyuyla dikkat çeker; pH değeri 9,40 ile 10,75 arasında değişen alkali karakterli bir su kütlesidir. Yüzey alanı 114 km², yüzey kotu 1808,32 metre olan gölün en derin noktası 40 metre, ortalama derinliği ise 18,45 metredir. Gölü besleyen tek akarsu, doğudan dökülen Memedik Deresi'dir. Bu zengin sulak alan, Türkiye'de bulunan 453 kuş türünün yaklaşık yarısına ev sahipliği yapar ve ulusal ile uluslararası sınıflandırmalarda 'B' sınıfı sulak alanlar arasında yer alır. Flamingolar gibi göçmen kuşların konaklama ve üreme alanı olan göl, nesli tükenme tehlikesi altındaki türleri barındırmasıyla da önemli bir kuş alanı statüsündedir.

İnci Kefalinin Hikâyesi

Sodalı suyu nedeniyle doğal olarak hiçbir balık türünün yaşamadığı gölde, 1985 yılında Van Tarım İl Müdürlüğü tarafından Van Gölü'nden alınan inci kefali yavruları yurtlandırılmıştır. Bu aşılama çalışması 1992 yılına kadar her yıl tekrarlanmış, gölde balıkçılığı teşvik etmek için üç kooperatif kurulmuştur. Ancak kooperatiflerin üreme dönemi balıkçılığında ısrar etmesi bu çabaları boşa çıkarmış ve günümüzde profesyonel balıkçılık yapılmamaktadır. Buna rağmen, inci kefalinin üreme döneminde tatlı sulara toplu göçü sırasında kaçak balıkçılık hâlâ sürmektedir; bu avcılığın popülasyon üzerindeki etkisi ise yeterli literatür bulunmadığından tam olarak bilinmemektedir.

Göle Dair Bilimsel Çalışmalar

Erçek Gölü, Van Gölü havzasındaki önemine karşın hakkında az sayıda bilimsel çalışma yapılmış bir göldür. Mevcut araştırmalar daha çok gölün fiziksel özellikleri ve çevresindeki canlıları kapsar. Behçet ve Atlan'ın 1994 tarihli çalışması, Memedik Deresi'nin döküldüğü kıyılarda Phragmites australis ile tuzcul bir tür olan Puccinella qiantea'nın baskın olduğu bitki topluluklarını, gölün doğu kıyılarındaki alüvyonlarda ise İris spuria subsp. musulmunica topluluklarını ortaya koymuştur. Yıldız'ın 1997 tarihli araştırması ise gölün zooplanktonunu oluşturan Cladocera, Copepoda, Rotatoria, Ostracoda ve Diptera gruplarını tespit etmiş; tüm zooplankton türleri içinde %51 Copepoda, %37 Rotifera ve %12 Cladocera bulunduğunu bildirmiştir. Aynı çalışmada su sıcaklığının 1-23 °C arasında, çözünmüş oksijen oranının ise en yüksek 6,7 mg/l ve en düşük 2,9 mg/l olarak ölçüldüğü kaydedilmiştir.

Sarı ve İpek'in 1998 tarihli batimetrik çalışması ise uydu verileri, GPS ve ecosounder kullanarak gölün su seviyesi haritasını çıkarmış; en derin noktanın 40 metre, ortalama derinliğin 18,45 metre olduğunu doğrulamıştır. Aynı ecosounder ile yapılan ölçümlerde inci kefali popülasyonunun Ağustos ayında 6-20 metre derinliklerde, genel olarak ise 10 metre derinliklerde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bu çalışmada gölün son su seviyesi kotu 1810,52 metre olarak bildirilmiştir.

Sakin Bir Doğa Kaçamağı

Erçek Gölü, Doğu Anadolu'nun kalabalık turistik noktalarından uzakta, kuş gözlemcileri ve doğa severler için huzurlu bir duraktır. Van Gölü'ne sadece 30 kilometre uzaklıkta olması, bölgeyi gezenlerin kolayca uğrayabileceği bir konum sağlar. Gölün çevresindeki sazlıklar ve alüvyonlu kıyılar, özellikle ilkbahar ve yaz aylarında kuşların hareketliliğiyle canlanır. Sodalı suyunun kıyıya vurduğu sessiz kıyılarda, flamingoların pembe siluetlerini ve endemik bitki topluluklarını gözlemlemek mümkündür.

Doğu Anadolu'nun bu sakin güzeli, hem bilimsel önemi hem de barındırdığı canlı çeşitliliğiyle bölgenin korunmaya değer hazinelerinden biridir. Van Gölü'nün görkemli manzarasının gölgesinde kalsa da, Erçek Gölü kendine özgü ekosistemi ve kuş cenneti kimliğiyle keşfedilmeyi bekleyen özel bir duraktır. Buraya yapacağınız bir ziyaret, Doğu Anadolu'nun doğal zenginliklerine farklı bir pencereden bakmanızı sağlayacaktır.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: EvgenyGenkin, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0